Skip to main content

Posts

Showing posts from April, 2017

सहज सुचलेली! कविता

सहज सुचलेली! कविता
सहज सुचलेली मनात साचलेली खिडकीच्या गजांवरील थेंबासारखी हळूच निसटलेली कविता।
बेभान वाऱ्यासारखी अलगद क्षणांसारखी थिरकत्या गतिमान पायांमधील नाजूक पैंजणांसारखी कविता।
तिची आठवण देणारी आठवून हळूच हसणारी हसता हसता गालात लाजून तिरपा कटाक्ष टाकणारी तीच ती कविता।
                                                    - शंतनु परांजपे                                                    पुणे- 2017

मुंजाबाचा बोळ

अशी अनगड नावे असलेले हे देव. यांच्यामागे फार मोठा इतिहास नसतो किंवा यांच्याकडे मुद्दाम लक्ष द्यावे असेही काही नसते! परंतु यांच्यावर त्या त्या भागात राहण्याऱ्या लोकांची भक्ती खूप. असाच एक देव म्हणजे मुंजाबा! अशा या मुंजाबाचे पुण्यात दोन बोळ आहेत. एक म्हणजे ‘पत्र्या मारुती’ मंदिराच्या समोरच्या बाजूला आणि दुसरा म्हणजे ‘सूर्या सह्याद्री हॉस्पिटल’ येथे असणारा!
खुप जणांना वाटेल की मुंजाबा हा एखादा वीर वगैरे होता की काय! पण तसे काही नाही. पिंपळाचे झाड लावून त्याखाली अश्वत्थ नारायणाची म्हणजे वामनअवतार घेतलेल्या विष्णूची स्थापना करतात आणि या देवतेस मुंजाबा असे म्हणतात. या जवळ असलेल्या पिंपळाच्या पारास मुंजाबाचा पार असे म्हणतात. बऱ्याच घराण्यात अशी चाल आहे की घरातील ज्येष्ठ मुलाची मुंज होण्याआधी मुंजाबाची स्थापना करतात. पण मुंज होण्याअगोदरच तिथे पिंपळ लावून वाढवलेला असतो आणि मुंज झाली की त्याभोवती पार बांधला जातो. कुणबी लोकं या मुंजाबाला पुत्रप्राप्तीसाठी आधी नवस बोलतात आणि मुलगा झाल्यास मुंजाबाची स्थापना करतात. हा मुंजाबा नवसाला पावतो असे म्हणतात.
१३४७/१, कसबा पेठ, पुणे अशी पाटी असलेले कसबा पेठ…

उन्हाळ्यातील भटकंती

(सकाळ १५/०४/२०१७ मध्ये पूर्व प्रकाशित)
मुलांच्या परीक्षा संपल्या आणि शाळांना सुट्टी लागली. सगळीकडे आता plans चालू आहेत की नेमके भटकायला जायचे तरी कुठे? तर हे सुट्टीचे दोन महिने मस्त पैकी घालवता येतील अशी अनेक ठिकाणे आपल्या महाराष्ट्रात आहेत. त्यामुळे थोडी अभ्यासपूर्ण भटकंती केली तर? उन्हाळ्यातील भटकंतीसाठी आपल्याकडे अनेक उपलब्ध पर्याय आहेत जसे की किल्ले, लेणी, जुनी मंदिरे आणि अभयारण्ये. प्रत्येकाचे एक स्वतःचे वैशिष्ट्य आहे.

किल्ले-खरे तर उन्हाळी भटकंतीमध्ये गड-किल्ले शक्यतो टाळावेत कारण उन्हाचा त्रास आणि पाण्याची कमतरता. पण वाटेवर गर्द झाडी असणारे वासोटा, कर्नाळा, अवचितगड यांसारखे किल्ले जरूर करावेत. म्हणजे ट्रेक पण होईल आणि करवंद इत्यादी रानमेव्याची मजा सुद्धा लुटता येईल.

लेणी- उन्हाळ्यात भटकंतीचा एक उत्तम पर्याय म्हणजे लेणी. सह्याद्रीच्या कातळाला सौंदर्याचा मुलामा चढवला तो या कातळात कोरलेल्या लेण्यांनी. प्राचीन इतिहासाचा ठेवा जपत ही आजही उभी आहेत. अजिंठा-वेरूळ, कार्ला यांच्यासारख्या प्रसिद्ध लेण्यांबरोबर येलघोल, गोमाशी, शिरवळ यांच्यासारखी निसर्गाच्या रम्य अधिवासात असलेली लेणी सुद्धा आव…

सातवाहन राजघराण्याचा इतिहास- भाग १

सातवाहन मालिकेमधला हा तिसरा लेख! आधीच्या लेखांना उत्तम प्रतिसाद दिलात त्याबद्दल सर्व वाचकांचे मनापासून आभार!! तर तिसरा लेख हा राजघराण्याविषयी असणार हे आधीच ठरलेले असल्याने लिहिणे हे भागच आहे. असो! तर सातवाहन घराण्याविषयी आपल्याला अनेक साधनांमध्ये मिळते आणि ती साधने कोणती हे आपण मागच्या लेखात पहिलेच. या लेखात राजघराणे कसे होते ते पाहण्यासाठी हल नावाच्या सातवाहन राजाने लिहिलेल्या गाथा सप्तशती या ग्रंथाचा आधार घेऊ. मग पुढे जमल्यास नाण्यांमधून किंवा शिलालेखांमधून कळणारे राजघराणे असा विषय घेता येईल.
सातवाहन घराणे हे महाराष्ट्रातले पहिले ज्ञात राजघराणे आणि ज्यांचा साम्राज्यविस्तार प्रचंड झाला आणि सुमारे ४०० वर्षे यांचे दायित्व कायम राहिले असे पराक्रमी व थोर म्हणता येईल. व्यापारास दिलेले उत्तेजन असो, धार्मिक सहिष्णुता असो किंवा राजकीय पटलावर केलेल्या चाली असोत, यांचे कर्तुत्व सगळीकडे उजळलेले दिसून येते. आपण पहिल्या लेखात पहिले की पुराणात यांचा उल्लेख हा आंध्रभृत्य असा येतो आणि त्याचा नेमका अर्थ काय हे सुद्धा पहिले. त्यामुळे उगाच त्यावर वेळ न घालवता आपण मूळ विषयाकडे जाऊ!!



सातवाहन राजघराण्याबद्द…