Sunday, 9 July 2017

पावसाळ्यातील भटकंतीची हटके डेस्टीनेशन्स


सवतसडा धबधबा 

ज्याची सर्वजण आतुरतेने वाट पाहत असतात तो पाउस यंदा थोडा लवकरच आला! थोडा वेळ महाराष्ट्राच्या सीमेवर रेंगाळून त्याने आता मात्र संपूर्ण महाराष्ट्रात जोर धरला आहे. कोकणात मुसळधार पडणारा हा घाटावर येऊन थोडा शांत झालेला असला तरी तापलेल्या जमिनीला शांत करण्याचे काम त्याने चोखपणे निभावलेले आहे आणि आता सर्व जमीन हिरवागार शालू अंगावर लपेटू लागली आहे. अशा या मदहोश वातावरणात घरातून बाहेर पडून मस्त पैकी फिरस्ती करण्याचा मोह कुणाला होणार नाही. मात्र लोणावळा, मढे घाट, ताम्हिणी घाट यांसारख्या ठिकाणांवर होणारी प्रचंड गर्दी बघता, या पावसाचा आनंद घ्यायचा कसा आणि कुठे असा प्रश्न नक्कीच सर्वाना पडला असेल. नेहमीच्या भटक्यांना अशी ठिकाणे माहिती असली तरी सर्वसामान्य पर्यटक तिथपर्यंत माहितीअभावी पोहोचतच नाहीत. अशा काही नवीन पण पावसाचा धमाल अनुभव देणारी ही ठिकाणे नव्याने वर्षा सहलीची ठिकाणे म्हणून नक्कीच उदयास येऊ शकतात आणि प्रसिद्ध ठिकाणांवरील गर्दीचा ताण कमी व्हायला यांमुळे थोडीफार मदत होईल.

येलघोल लेणी 
येलघोल लेणी   

येलघोल- 

पुणे जिल्ह्यातील प्रेमात पडावी अशी अनेक लेणी आहेत. कार्ले, भाजे, बेडसे अशा प्रसिद्ध लेणीना अनेक पर्यटक भेट देतात परंतु अनगड जागी असलेल्या लेणीकडे क्वचितच पर्यटकांचे पाय वळतात. यापैकीच एक लेणे म्हणजे मावळ तालुक्यातील ‘येलघोल’ लेणे. ‘फिरस्ती महाराष्ट्राची’ या माझ्या पुस्तकात त्याबद्दल सविस्तर माहिती आहेच. मावळ तालुक्यात पावसाचे प्रमाण अधिक त्यामुळे येलघोल लेणीच्या अगदी शेजारी असणारा धबधबा कोसळू लागतो. खेड्यातील जीवन, मस्त मातीचा रस्ता आणि लेणीतील शांतता हा अनुभव घ्यायचा असेल तर मावळ तालुक्यातील येलघोलला नक्की भेट द्या!

जायचे कसे- पुणे ते येलघोल हे अंतर साधारणपणे ६० किमी असेल. पुणे-कामशेत-कडधे-आर्डव-येलघोल हा एक मार्ग किंवा पुणे-पौड-तिकोनापेठ-कडधे-आर्डव-येलघोल असे सुद्धा जाऊ शकतो. पण पुणे-पौड हा मार्ग थोडा लांबचा पडतो आणि रस्ता खराब असल्याने वेळ सुद्धा जातो.

   
पळू सोनावळे लेणी समूह 

पळू सोनावळे  लेणी समूह आतून  (फोटो- गुगल ) 

     'पळू सोनावळेअर्थात 'गणपती गडद' लेणी  


   बऱ्याचदा भटके गोरखगडाला भेट देतात तेथे जाऊन सह्याद्रीचे रूप न्याहाळतात परंतु त्याच्या जवळच असलेले ‘गणपती गडद’ हे लेणे आजही उपेक्षित आहे. गणपती गडदला जाताना शक्यतो स्वतःचे वाहन न्यावे. पुण्याहून गाडी काढून ऐतिहासिक जुन्नरमार्गे जाताना शिवनेरीचे दर्शन घेऊन माळशेज घाटाचा रस्ता पकडावा. मजल दरमजल करत ठाणे जिल्ह्यातील धसई धरणा शेजारून गोरख-मछिंद्र गडांचे दर्शन घेत आपण सोनावळे या पायथ्याच्या गावी पोहोचायचे. याच गावामधून सुरु होतो गणपती गडदच्या लेण्यांचा आडवाटेवरचा अत्यंत सुंदर ट्रेक. गणपती गडद हा सात क्षुद्र लेण्यांचा समूह आहे त्यातील मधल्या लेण्यांमध्ये सुंदर गणेशमूर्ती आहे. पळू सोनावळे येथील लेणी ही दुय्यम दर्जाची असल्याने आपल्याला फारसे कोरीव काम या लेण्यामध्ये दिसून येत नाही मात्र यातील मुख्य लेण्यामधील खांब हे अलंकृत आहेत त्यावर व्यवस्थित नक्षीकाम केलेले आपल्याला दिसते. सकाळी या लेण्यांमधून धुक्याची चादर पांघरलेला सह्याद्री न्याहाळणे म्हणजे स्वर्गच.

जायचे कसे- पुणे ते सोनावळे जायचे असल्यास सर्वात सोपा मार्ग ठरतो तो माळशेज घाट मार्गे. पुणे ते सोनावळे माळशेज घाटातून अंतर आहे १५५ किमी तर लोणावळा-कर्जत मार्गे अंतर आहे १७५ किमी.

कुर्डूगड- 

पावसाळ्यात अनेक लोकं ताम्हिणी घाटात भिजायला किंवा ट्रेकला जातात. मात्र जर घाटातील गर्दी टाळायची असेल तर ताम्हिणीच्या पायथ्याशी असणारा कुर्डूगड हा एक उत्तम पर्याय ठरू शकतो. किल्ल्यावर जायचे असेल तर प्रथम पायथ्याशी असणारे उंबर्डी गाठावे लागते. विळे-निजामपूर रस्त्यावरील शिरवली गावातून उंबर्डीला जाता येते. उंबर्डी गावातूनच कुर्डूगडला जाण्याचा रस्ता आहे. खाली गावात कुर्डाई देवीचे मंदीर आहे तसेच एक भग्न शिवमंदीर सुद्धा आहे. कुर्डूगड हा एक सुळकाच आहे मात्र याचे मुख्य आकर्षण म्हणजे नैसर्गिक रित्या तैय्यार झालेली कोकण खिडकी. येथून कोकणाचा अतिशय सुंदर नजरा दिसतो. पावसाळ्यात इथला वारा अंगावर घेणे म्हणजे एक स्वर्गीय अनुभवच.

जायचे कसे- पुणे-मुळशी-ताम्हिणी-विळे-उंबर्डी असे किंवा मुंबई वरून आल्यास पाली मार्गे विळे गाठून पुढील प्रवास करता येतो. पुणे ते उंबर्डी हे अंतर साधारणपणे ११० किमी आहे तर मुंबई ते उंबर्डी हे अंतर १५० किमी आहे.

रायरेश्वरगड  
 स्वप्नवत रायरेश्वर 

   रायरेश्वर-

  
   पावसाळ्यात पुण्यातील भोर तालुका म्हणजे भटकंतीचा स्वर्गच. धुव्वाधार पाउस पडणाऱ्या या तालुक्यात भटकंतीची एक से एक ठिकाणे आहेत. रोहीडा, वरंध घाट, रायरेश्वर, मांढरदेवी  ही त्यापैकीच काही. सर्वच उपेक्षित!! अशा वेळी आपली गाडी मस्त भोर वरून रायरेश्वरकडे वळवावी. कोर्ले या गावापासून रायरेश्वराची चढण सुरु होते. हल्ली रस्ता झाल्याने गाडीअर्ध्या रस्त्यात जाते मात्र खरी पावसाची मजा घ्यायची असल्यास पायगाडीचा रस्ता पकडावा. साधारण ५-६ किमी अंतर चालल्यानंतर काही शिड्या चढून आपण रायरेश्वराच्या पठारावर येऊन पोहोचतो. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी याच रायरेश्वराच्या मंदिरात सोळाव्या वर्षी स्वराज्य स्थापनेची शपथ घेतली असे सांगण्यात येते. साधारण १५-१६ किमी लांब असलेले हे पठार धुक्याच्या दुलईमध्ये बुडालेले असते. मध्येच ऊन-पावसाचा खेळ सुरु झाल्यावर वरून जे दृश्य दिसते त्याला तोड नाही. धोम धरणाचा विस्तीर्ण जलाशय तसेच जवळचा केंजळगड डोळ्याचे पारणे फेडतो. पुण्यापासून अगदी जवळ आणि फारशी गर्दी नसलेले हे ठिकाण आवर्जून भेट द्यावे असेच आहे.

   जायचे कसे- पुणे-भोर-कोरले-रायरेश्वर हे अंतर साधारणपणे 80 किमी आहे.

   भोरगिरी- 

   धो धो कोसळणाऱ्या पावसात भीमाशंकरच्या जंगलात फिरणे म्हणजे बेअर ग्रील्स सारखा अनुभव घेण्यासारखे असते परंतु भाविकांची असलेली गर्दी आणि जंगलात हरवण्याचा धोका असल्याने दुसरे जवळचे ठिकाण कोणते असा प्रश्न पडतो. या प्रश्नाचे उत्तरही जवळच सापडते आणि ते म्हणजे भोरगिरी. निसर्गाच्या सानिध्यात वसलेल्या या छोट्याश्या गावात आहे भोरगड नावाचा एक छोटेखानी किल्ला. किल्ल्यावर फार काही बांधकाम नसले तरी किल्लाच्या पोटात असणाऱ्या गुहेतून समोरच्या हिरव्यागार निसर्गाचा आस्वाद घेत मस्त पैकी वेळ जाऊ शकतो. भोरगिरीपासून केवळ ६ किमी अंतरावर भीमाशंकराचे मंदीर आहे. सर्व ट्रेकर मंडळीत भोरगिरी ते भीमाशंकर हा जंगल ट्रेक फारच प्रसिद्ध आहे. अशा या जंगलात वसलेल्या किल्ल्याला पावसाळ्यात नक्की भेट द्यायला हवी.

   जायचे कसे- पुणे-रांजणगाव-चाकसमान- वाडा-शिरगाव हे अंतर साधारणपाने ७०-८० किमी आहे. तसेच पुणे-मंचर मार्गे भीमाशंकरला जाताना सुद्धा भोरगिरीचा फाटा लागतो.

   
पाटेश्वरमधील काही मूर्ती  

पाटेश्वर वरून दूरवर वसलेले सातारा आणि परिसर 
   पाटेश्वर-

   सहकुटुंब वर्षासहल करायची आहे का? आणि ते सुद्धा गर्दी नसलेल्या ठिकाणी? तर तुमच्यासाठी एक उत्तम पर्याय आहे आणि तो म्हणजे पाटेश्वर. सातारा शहरापासून रहिमतपूरच्या दिशेने निघाले की काही अंतरावर पाटेश्वरला जाण्यासाठी फाटा फुटतो. तिथून पुढे एक छोटासा घाट चढून गेल्यानंतर एके ठिकाणी हा रस्ता थांबतो. इथून पुढे मात्र भटकंती ही पायीच करावी लागते. थोडे अंतर चालल्यानंतर लगेचच काही पायऱ्या लागतात. तिथेच उजव्या हाताला गणपती विराजमान झालेले दिसतात. इथून पाटेश्वरचे मुख्य देवस्थान अर्ध्या तासाच्या चालीवर आहे. पण सोबत असलेले घनदाट जंगल, घोंगावणारावारा आणि पक्ष्यांचे गोड आवाज यांमुळे ही चाल सुखाची ठरते. हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे ते येथील विविध आकाराच्या शंकराच्या पिंडींमुळे. पाटेश्वरमधील विविध आकाराच्या शंकराच्या कोरलेल्या पिंडी पाहून तोंडात बोटे गेल्याशिवाय राहत नाही. सहस्त्रलिंगी पिंड, चतुर्मुख शिवलिंग, नवग्रह शिवलिंग, लेणीत भिंतीवर असलेली शिवलिंगांची माळ, खांबांवर असलेली नागाची शिल्पे सारेच अद्भुत! अभ्यासकांच्या मते हे कोरीवकाम साधारणपणे दहाव्या शतकातील असावे. हे सर्व बघण्यास किमान ४-५ तास तरी हवेत. पाटेश्वरची भटकंती कधी संपते ते कळतच नाही. सहकुटुंब येण्यासारखी ही जागा!! दोन दिवसांच्या सवडीने आल्यास सातारा शहर, अजिंक्यतारा, ठोसेघर धबधबा, सज्जनगड, पाटेश्वर आणि जवळ असलेले जरंडेश्वर असा बराच मोठा परिसर पाहता येईल. 

   जायचे कसे- पुणे-सातारा-देगाव-पाटेश्वर हे अंतर अंदाजे १२० किमी आहे.

तैलबैल वरून घनगड आणि परिसर 

तैलबैल 
तैलबैल-

     पुणे जिल्ह्याच्या मावळतीला आणि निसर्गाच्या सानिध्यात असणारा तैलबैल आणि शेजारचा घनगड हा प्रदेश म्हणजे पावसाळ्यातील नंदनवन. जुलै ते सप्टेंबर इथे पावसाची संततधार चालू असते. अशा वेळी धुके आणि घोंगावणारा वारा अनुभवायचा असेल तर इथल्या पठारासारखी जागा नाही. सतत असणारे धुकं काही वेळाने बाजूला जाते तेव्हा दिसणारा नजरा तर अवर्णनीय!! पावसाळ्यातील एखाद्या उन्हाच्या दिवशी इथे जाण्याचा योग आला तर तुमच्या कॅमेराचे आणि मनाचे मेमरी कार्ड भरलेच म्हणून समजा! घाट आणि कोकण यांचे अप्रतिम दर्शन जर घ्यायचे असेल तर यासारखी दुसरी जागा नाही. लोणावळ्यावरून गाडी आंबे व्हॅली वरून सालथर खिंडीच्या दिशेने निघते आणि सालथर खिंड उतरून जेव्हा आपण तैलबैल फाट्यापाशी पोहोचतो तेव्हा पश्चिमेकडे दोन खणखणीत कातळभिंती आपल्याला खुणावत असतात, तोच तैलबैलचा डोंगर. तैलबैल गावातूनच वर जाण्यासाठी वाट आहे. खालून जी V आकाराची खच दिसते तिथपर्यंतचा आपला प्रवास अवघ्या २० मिनिटांमध्ये होतो. खरी मजा ही त्या खाचेत बसल्यावर येते. खालचे कोकणाचे विहंगम दृश्य, अजस्त्र पसरलेला सुधागड, मागच्या बाजूला दिसणारा घनगड आणि एकदम टोकाला दिसणारा ताजमहाल म्हणजेच नवरा नवरीचे सुळके!! हे दृश्य वाचण्यापेक्षा तिथे जाऊनच प्रत्यक्ष अनुभवलेले जास्त उत्तम!

  जायचे कसे- लोणावळा-सालतर-तैलबैल आणि दुसरा म्हणजे पुणे-पौड-मुळशी-निवे-भांबुर्डे-तैलबैल. कोणत्याही मार्गाने गेल्यास रस्ता तितकाच खराब आहे. पण खरा पाऊस अनुभवायचा असेल तर मुळशी मार्गे जावे. लोणावळा मार्गे आणि मुळशी मार्गे अंतर साधारण १०० किमी पडते. मुळशी मार्गे गेल्यास पौड नंतर पेट्रोल मिळत नाही त्यामुळे पौडलाच पेट्रोल भरून घेणे. 

 तर ही होती पावसाळ्यातील भटकंतीची काही हटके ठिकाणे. याव्यतिरिक्त अनेक अनगड ठिकाणे सह्याद्रीमध्ये किंवा महाराष्ट्रात आहेत परंतु विस्तारभयास्तव सर्वांची माहिती देणे शक्य नाही. कुठेही भटकायला जा मात्र आवश्यक ती काळजी घेऊन जाणे हे अत्यंत आवश्यक आहे. अतिआत्मविश्वास आणि हलगर्जीपणाने भटकले की त्याचा परिणाम भयंकर होतो हे ध्यानात ठेवले की पावसाळी भटकंती ही आनंददायी ठरेल स्वतःलाही आणि दुसऱ्यांनाही. 

ट्रेकिंगला जाताना काही आवर्जून फॉलो करावेत असे नियम  प्रत्येक जण स्वतःच्या बाबतीत स्वतंत्र आहेच परंतु एक सुजाण नागरिक म्हणून जर या नियमांचे पालन केले तर उत्तम प्रकारे त्या पर्यटनाची मजा येऊ शकते.   



0 comments: